%25
Devlet Katkısı ile popülerliği artan bireysel emeklilik sistemi nedir? Bu
yazımda kısaca bu sistemi ve geçmişini anlatacağım. 16 Mayıs 2000 tarihinde
sosyal güvenlik reformu kapsamında "Bireysel
Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu Tasarısı" ile kişilerin
bireysel tasarrufları yoluyla yaptıkları kendi emekliliklerini düzenleyen fonlu
bir sistem için çalışmalar başlatılmıştır. Bildiğiniz gibi sosyal güvenlik
reformu ülkemize sosyal güvenlik sisteminin kamuya olan yükünü azaltmak maksadıyla IMF programlarıyla
gelmiştir. Bireysel emeklilik bu noktada tasarrufların artması, sağlıklı bir
mali sistem ve sosyal güvenliğe yardımcı bir birim olarak düşünülmüştür.
Tasarrufların fonlar toplanması ve bu fonların ekonominin işleyişine katkı sunması sistemin en önemli yanıdır.
27
Ekim 2003 tarihinde bireysel emeklilik sisteminin başlamasıyla beraber sisteme
giren katılımcılara vergi teşviği sağlanmış ve katılım desteklenmiştir. Kısaca
anlatmak gerekirse kişi ilgili ayda bulunduğu vergi dilimi oranında (%15, %20, %27,
%35) yatırdığı katkı payından vergi iadesi almaktaydı. %20’lik vergi diliminde
bulunan kişi yatırdığı 100 tl’nin 20 tl’sini vergi iadesi olarak geri
alabiliyordu. Yani cebinden çıkan 80 tl’ye karşılık sistemde 100 tl’si birikmiş
ve %25 kârla birikim yapmıştır. %35’lik vergi diliminde bulunan bir insan %54’e
yakın bir kâr elde etmiştir. Vergi teşviğindeki yüksek kârlılık sebebiyle
devlet sistemden çıkışlarda tüm birikimden %15 stopaj (vergi) kesilmesini
kurala bağlamıştır. Yıllar içerisinde bu kural tepkilere sebep olmuştur. İlgili dönemde şirketlerin katılımcılardan ay ve yıl bazında yaptıkları yasal kesintiler de oldukça yüksektir. (Yönetim
gideri kesintisi tavanı % 8 iken fon işletim gideri kesintisi tavanı %3,65’tir. Şu an aynı kesintiler %2 tavanında sınırlanmıştır.)
2013 yılına kadar bu şekilde gelen sistemde vergi teşviği sisteminin
toplumun tüm katmanlarına yayılamaması (bu teşvikten sadece bordrolu çalışanlar
yararlanabilmekteydi. Ev hanımları, öğrenciler vb çalışmayan kesim vergi avantajından yararlanamıyordu.) çıkışta tüm birikimden alınan stopaj vb sebeplerle
değişiklik yapılması kararı alındı.
2013 Ocak ayında yürürlüğe giren sistemde %25 devlet katkısı ve tüm birikimden
alınan verginin sadece getiriden alınması gibi olumlu değişikliklerle güzel bir
başlangıç yapıldı. Şirketlerin yaptığı yasal kesintiler de düşürüldü. Örneğin
tavanı % 8 olan ve yatırılan aylık katkı payından alınan yönetim gideri kesintisi
%2’ye, yıllık tüm birikim üzerinden alınan fon işletim gideri kesintisi de
%3,65’den %2’ye düşürüldü (Kesintilerin içeriğiyle ilgili geniş bir yazıyı
ayrıca kaleme alacağım).
Tüm bu gelişmeler sistemdeki katılımcı sayısına olumlu etki etti ve kısa
sürede 4,5 milyon rakamına ulaşıldı.( Şubat 2015 itibariyle sayı 5 milyon 200 bin seviyelerine ulaşmıştır.) Sistemdeki katılımcıların aylık katkı
paylarına %25 oranında devlet katkısı 2013 Ocak ayından itibaren ödeniyor. Devlet
katkısı devletin belirlediği (ağırlıklı olarak devlet tahvili ve hazine bonosu)
ayrı bir fon’da değerleniyor. Devlet katkısının üst limiti aylık brüt asgari
ücretin %25’i oranında. Mesela 1 Temmuz 2014 itibariyle brüt asgari ücret 1134
tl ve yıllık tutarı 13608 tl. Yani Temmuz 2014’te sisteme girip 50.000 tl yatıran
bir kişi sadece 13.608 tl’lik kısım için %25 devlet katkısı alabilecek.
Devlet katkısında yasayla belirli hak ediş
oranlarınız var. İlk üç yıl içerisinde sistemden çıkan bir kişi adına yatan
devlet katkılarına hak sahibi olamıyor. Üç yılı tamamlarsa %15’ine, altı yılı
tamamlarsa %35’ine, on yılı tamamlarsa %60’ına hak sahibi oluyor. Kişi 10 yıl
ve 56 yaş şartını sağlamışsa hesabına yatan devlet katkılarının tamamına hak
sahibi oluyor.
Sisteme giriş yapan kişi düşük, orta veya yüksek riskli fonlarda
yatırımını gerçekleştiriyor. Düşük riskli fonlar daha çok likiditesi yüksek
yatırım araçları içerirken orta riskli fonlar bir miktar hisse senedi içeriyor.
Yüksek riskli fonlarsa büyük oranda hisse senedi içeriyor.
Yatırımlarınızın seçtiğiniz fonda değerlendiği %25 gibi
dünyada görülmemiş bir devlet katkısının verildiği bireysel emeklilikle ilgili yazılarıma
devam edeceğim. Merak ettiğiniz konularda lütfen tarafıma ulaşın. Sevgilerimle.
Kaynaklar;
0 yorum:
Yorum Gönder